الشيخ ناصر مكارم الشيرازي

56

پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى )

عظيمى از آن در بارهء معارف اعتقادى ، مبدأ و معاد ، صفات خداوند ، دلايل عظمت قرآن و پيامبر اسلام ( ص ) و مانند آن است . بخش ديگرى در بارهء مواعظ و نصايح و درسهاى عبرت در زندگى امّتهاى پيشين و آيين كشوردارى و زندگى اجتماعى و آداب جهاد و امثال آن است كه عموما مطالبى منطقى و مستدل يا قابل استدلال است . همان گونه كه نوشته‌هاى فلاسفهء بزرگ و علماى علوم مختلف و حتى اشعار نغز شعراى نامى و مانند آن بدون نياز به سلسلهء سند مقبول است ، در بارهء محتواى نهج البلاغه نيز به همين دليل و به طريق اولى مشكلى نداريم ، در واقع دلايل آنها با خود آنهاست و به قول معروف « قضايا قياساتها معها » ! تنها بخش كوچكى از نهج البلاغه است كه از احكام فرعيّه تعبّديّه سخن مىگويد . اگر مسألهء سند مطرح باشد تنها در اين قسمت است كه قطعا يك عشر نهج البلاغه را نيز تشكيل نمىدهد بنا بر اين سر و صداهاى مربوط به اسناد نهج البلاغه بسيار كم رنگ و كم اثر است . 2 - نكتهء ديگر اين كه اگر معيارهاى حجيّت سند را براى نهج البلاغه بخواهيم ، از اين نظر نيز مشكلى در كار نيست ، زيرا براى پذيرش حديث و روايت - آن گونه كه در علم اصول تحقيق شده - معيار اصلى وثوق و اعتماد و اطمينان به روايت است كه از طرق مختلف ممكن است به وجود آيد ، گاه سلسلهء سند با راويان مورد اعتماد ، سبب وثوق به روايت مىشود و گاه كثرت و تعدّد روايت - آن هم در كتب معتبر و مشهور - چنين اعتمادى را حاصل مىكند و گاه محتوا آن قدر بلند و عميق و والاست كه گواهى مىدهد تنها از فكر پيامبر ( ص ) يا امام معصومى تراوش كرده است و همين سبب اعتماد ما به چنين روايتى مىشود . نظير اين مسأله را در بارهء صحيفهء سجّاديه ( علاوه بر اسناد معتبرى كه براى آن ذكر كرده‌اند ) يعنى دعاهاى بسيار بلند ، با برترين محتوا و عاليترين مضمون كه از